Quy định về đình công, bãi công, và quy trình khiếu nại các quyết định của người sử dụng lao động.
1. Phân biệt khái niệm "Đình công" và "Bãi công" theo pháp luật Việt Nam
Trong ngôn ngữ đời sống, cụm từ "bãi công" thường được người lao động quen gọi để chỉ việc đồng loạt ngừng làm việc. Tuy nhiên, về mặt thuật ngữ pháp lý hiện hành tại Việt Nam:
Đình công là thuật ngữ chính thức duy nhất được pháp luật thừa nhận và quy định tại Điều 198 Bộ luật Lao động 2019:
"Đình công là sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của người lao động nhằm đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động và do tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể là một bên tranh chấp lao động tập thể tổ chức và lãnh đạo."
Thuật ngữ "bãi công" không phải là thuật ngữ pháp lý độc lập trong Bộ luật Lao động 2019. Mọi hành vi ngừng việc tập thể có tổ chức đều được xem xét và điều chỉnh dưới chế định đình công.
2. Quy định về đình công hợp pháp theo Bộ luật Lao động 2019
Đình công là giải pháp cuối cùng khi các biện pháp thương lượng, hòa giải không đạt kết quả. Việc tổ chức đình công phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện luật định.
2.1. Các trường hợp người lao động có quyền đình công
Căn cứ Điều 199 Bộ luật Lao động 2019, tổ chức đại diện người lao động có quyền đình công trong các trường hợp tranh chấp lao động tập thể về lợi ích sau:
Hòa giải không thành hoặc hết thời hạn hòa giải (05 ngày làm việc kể từ ngày hòa giải viên nhận được yêu cầu) mà hòa giải viên lao động không tiến hành hòa giải.
Ban trọng tài lao động không được thành lập hoặc thành lập nhưng không ra quyết định giải quyết tranh chấp.
Người sử dụng lao động là một bên tranh chấp không thực hiện quyết định giải quyết của Ban trọng tài lao động.
2.2. Trình tự, thủ tục tiến hành đình công hợp pháp
Quy trình tổ chức đình công được quy định tuần tự từ Điều 200 đến Điều 202 Bộ luật Lao động 2019:
[Lấy ý kiến đình công] ──> [Thông báo quyết định đình công] ──> [Tiến hành đình công]
Bước 1: Lấy ý kiến về đình công (Điều 200, 201)
Tổ chức đại diện người lao động tiến hành lấy ý kiến của các thành viên ban chấp hành hoặc toàn thể người lao động.
Việc đình công chỉ được tiến hành khi có trên 50% số người được lấy ý kiến đồng ý.
Bước 2: Ra quyết định và gửi thông báo đình công (Điều 202)
Quyết định đình công phải lập thành văn bản.
Ít nhất 05 ngày làm việc trước ngày bắt đầu đình công, văn bản thông báo phải được gửi đồng thời đến: người sử dụng lao động, Ủy ban nhân dân cấp huyện và cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh (Sở Lao động - Thương binh và Xã hội).
Bước 3: Tiến hành đình công
Diễn ra đúng thời gian, địa điểm đã nêu trong thông báo, do tổ chức đại diện người lao động tổ chức và lãnh đạo.
2.3. Các trường hợp đình công bất hợp pháp
Theo Điều 204 Bộ luật Lao động 2019, cuộc đình công bị coi là bất hợp pháp nếu thuộc một trong các trường hợp:
Không thuộc trường hợp được quyền đình công quy định tại Điều 199.
Không do tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể tổ chức và lãnh đạo.
Vi phạm trình tự, thủ tục lấy ý kiến hoặc thông báo đình công.
Tiến hành tại nơi làm việc thuộc danh mục không được đình công bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự công cộng, sức khỏe con người (quy định chi tiết tại Nghị định 145/2020/NĐ-CP).
Tiến hành khi đã có quyết định hoãn hoặc ngừng đình công của cơ quan có thẩm quyền.
3. Quy trình khiếu nại các quyết định của người sử dụng lao động
Khi người sử dụng lao động ban hành các quyết định liên quan đến kỷ luật, sa thải, điều chuyển công việc hoặc chế độ phúc lợi mà người lao động cho rằng trái pháp luật, người lao động thực hiện quyền khiếu nại theo Nghị định số 24/2018/NĐ-CP.
3.1. Thẩm quyền và các bước giải quyết khiếu nại
Bước | Cơ quan tiếp nhận giải quyết | Căn cứ pháp lý | Thời hiệu thực hiện |
Khiếu nại lần đầu | Trực tiếp người sử dụng lao động có quyết định bị khiếu nại | Điều 15, Điều 19 Nghị định 24/2018/NĐ-CP | 180 ngày kể từ ngày nhận hoặc biết được quyết định |
Khiếu nại lần hai | Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nơi người sử dụng lao động đặt trụ sở | Điều 15, Điều 23 Nghị định 24/2018/NĐ-CP | 30 ngày (vùng sâu/xa tối đa 45 ngày) kể từ ngày hết hạn giải quyết lần đầu |
Khởi kiện Tòa án | Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo thủ tục tố tụng dân sự | Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 | Người lao động có quyền khởi kiện bất kỳ thời điểm nào theo luật định |
3.2. Trình tự cụ thể khi người lao động khiếu nại
Gửi đơn khiếu nại lần đầu:
Người lao động làm đơn khiếu nại gửi đến người sử dụng lao động (Giám đốc, Tổng giám đốc hoặc người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp).
Thời hạn thụ lý: trong 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn.
Thời hạn giải quyết lần đầu: không quá 30 ngày (vụ việc phức tạp không quá 45 ngày) kể từ ngày thụ lý.
Xử lý sau giải quyết lần đầu:
Nếu người sử dụng lao động không giải quyết trong thời hạn quy định, hoặc người lao động không đồng ý với quyết định giải quyết lần đầu:
Lựa chọn A: Khiếu nại lần hai lên Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội.
Lựa chọn B: Khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự mà không cần qua khiếu nại lần hai.
4. Quyền lợi và trách nhiệm của người lao động trong quá trình giải quyết
Trong thời gian đình công hợp pháp: Người lao động không tham gia đình công nhưng phải ngừng việc vì lý do đình công vẫn được trả lương ngừng việc theo Điều 207 Bộ luật Lao động 2019. Người lao động tham gia đình công không được trả lương (trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận khác).
Nghiêm cấm các hành vi: Người sử dụng lao động không được chấm dứt hợp đồng lao động, xử lý kỷ luật hoặc có hành vi trù dập người lao động tham gia đình công hoặc thực hiện quyền khiếu nại đúng quy định (Điều 208 BLLĐ 2019 và Nghị định 24/2018/NĐ-CP).
5. Kết luận
Nắm vững quy định pháp luật về đình công và khiếu nại lao động giúp người lao động bảo vệ quyền lợi chính đáng một cách hợp pháp, tránh các rủi ro bị xử lý kỷ luật hoặc bồi thường thiệt hại do đình công bất hợp pháp. Đồng thời, việc tuân thủ quy trình luật định giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc minh bạch, hài hòa và ổn định.
Bình luận