Quy định các hàng thừa kế, thừa kế thế vị là gì, con nuôi hoặc con ngoài giá thú có được hưởng thừa kế không.

Hoang Huynh Duc Thai Lam

7 thg 9

4 phút đọc

Khi một người qua đời không để lại di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, phần di sản của họ sẽ được chia theo pháp luật. Việc xác định ai là người có quyền nhận di sản sẽ dựa trên quy định về các hàng thừa kế.

1. Hàng thừa kế theo pháp luật được quy định như thế nào?

Theo Khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự các hàng thừa kế như sau:

Hàng thừa kế thứ nhất gồm: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
Hàng thừa kế thứ hai gồm: Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
Hàng thừa kế thứ ba gồm: Cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

Nguyên tắc chia di sản theo hàng thừa kế

Cũng tại Khoản 2 và Khoản 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật quy định rõ nguyên tắc phân chia như sau:

Những người ở cùng một hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau.
Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

2. Thừa kế thế vị là gì?

Thừa kế thế vị là trường hợp con hoặc cháu của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản, thì cháu hoặc chắt sẽ được thay thế vị trí đó để hưởng phần di sản.

Cụ thể, theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thừa kế thế vị:

Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.
Trường hợp cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.

Lưu ý: Thừa kế thế vị chỉ áp dụng ở hàng thừa kế thứ nhất (dành cho con, cháu, chắt của người để lại di sản) và chỉ phát sinh khi chia thừa kế theo pháp luật.

3. Con nuôi có được hưởng thừa kế không?

Pháp luật Việt Nam luôn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của con nuôi, bình đẳng như con đẻ.

Theo Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015 về quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi và cha đẻ, mẹ đẻ:

Con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau và được hưởng thừa kế theo hàng thừa kế quy định tại Điều 651 (tức là thuộc hàng thừa kế thứ nhất của nhau).
Đồng thời, con nuôi vẫn được hưởng thừa kế thế vị theo quy định tại Điều 652 của Bộ luật này.

Ngoài ra, việc nhận làm con nuôi không làm chấm dứt quyền thừa kế của người đó đối với cha mẹ đẻ. Pháp luật hiện hành không cấm con nuôi nhận thừa kế từ cha mẹ đẻ (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác trong các văn bản chuyên ngành về nuôi con nuôi).

4. Con ngoài giá thú có được hưởng thừa kế không?

"Con ngoài giá thú" là cách gọi thông thường để chỉ những người con được sinh ra khi cha mẹ không có thời kỳ hôn nhân hợp pháp (không đăng ký kết hôn). Tuy nhiên, trong ngôn ngữ của luật pháp, họ vẫn là con đẻ.

Theo quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, "con đẻ" luôn thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người chết. Pháp luật không có bất kỳ sự phân biệt đối xử nào giữa con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hay con sinh ra ngoài giá thú.

Điều kiện để con ngoài giá thú được hưởng thừa kế:

Người con đó phải chứng minh được quan hệ huyết thống (cha - con hoặc mẹ - con) hợp pháp với người để lại di sản.
Việc xác định cha, mẹ, con được thực hiện theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (ví dụ: thông qua kết quả giám định ADN, quyết định công nhận của Tòa án hoặc cơ quan hộ tịch).
Khi đã được pháp luật công nhận quan hệ cha/mẹ - con, người con ngoài giá thú có quyền hưởng thừa kế hoàn toàn bình đẳng như những người con hợp pháp khác ở hàng thừa kế thứ nhất.

Kết luận

Theo pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành, quyền thừa kế được quy định rất chặt chẽ, công bằng và mang tính nhân văn sâu sắc. Việc phân định rõ hàng thừa kế, cơ chế thừa kế thế vị, cùng sự bảo vệ quyền lợi tuyệt đối cho con nuôi và con đẻ (kể cả ngoài giá thú) giúp đảm bảo di sản được chuyển giao đúng người, đúng quy định, hạn chế tối đa các tranh chấp dân sự.