Thừa kế quyền sử dụng đất, thừa kế tài khoản ngân hàng/sổ tiết kiệm, thừa kế cổ phần và vốn góp trong doanh nghiệp.
1. Quy định chung về quyền thừa kế tài sản theo Bộ luật Dân sự 2015
Căn cứ theo Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; và người thừa kế có quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Di sản thừa kế bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác (theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015). Các loại tài sản phổ biến thường được đưa vào diện thừa kế bao gồm quyền sử dụng đất, tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, phương tiện đi lại, và giấy tờ có giá (cổ phần, phần vốn góp).
2. Quy định pháp luật về thừa kế quyền sử dụng đất
Quyền sử dụng đất là một loại tài sản đặc biệt, việc thừa kế quyền sử dụng đất phải tuân thủ cả Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Đất đai hiện hành (đặc biệt là Luật Đất đai 2024).
Điều kiện để quyền sử dụng đất được trở thành di sản thừa kế
Người sử dụng đất được quyền để lại thừa kế quyền sử dụng đất của mình khi có đủ các điều kiện cơ bản sau:
Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ/Sổ hồng), trừ một số trường hợp ngoại lệ theo quy định của Luật Đất đai.
Đất không có tranh chấp.
Quyền sử dụng đất không bị kê biên để bảo đảm thi hành án.
Trong thời hạn sử dụng đất.
Thủ tục đăng ký biến động (sang tên) do thừa kế đất đai
Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật không tự động có tên trên Giấy chứng nhận mà phải thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản thừa kế tại Tổ chức hành nghề công chứng. Sau đó, nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký đất đai để thực hiện thủ tục đăng ký biến động. Căn cứ theo Khoản 3 Điều 188 Luật Đất đai 2013 (và các quy định tương đương tại Luật Đất đai 2024), việc nhận thừa kế quyền sử dụng đất phải được đăng ký tại cơ quan đăng ký đất đai và có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký vào sổ địa chính.
3. Thủ tục nhận thừa kế tài khoản ngân hàng và sổ tiết kiệm
Tiền trong tài khoản thanh toán hoặc sổ tiết kiệm là tài sản hợp pháp của cá nhân. Khi chủ tài khoản/sổ tiết kiệm mất, số tiền này sẽ trở thành di sản thừa kế.
Quyền thừa kế tiền gửi ngân hàng
Theo quy định pháp luật dân sự, ngân hàng không được phép tự ý giải ngân hoặc chuyển giao tiền trong sổ tiết kiệm của người đã khuất cho người thân nếu chưa có văn bản pháp lý hợp lệ. Những người thừa kế phải thực hiện thủ tục kê khai di sản để xác lập quyền sở hữu đối với khoản tiền này.
Hồ sơ cần chuẩn bị để rút tiền từ sổ tiết kiệm của người đã khuất
Để ngân hàng tiến hành giải tỏa và chi trả số tiền trong sổ tiết kiệm, những người thừa kế cần cung cấp cho ngân hàng các loại giấy tờ cơ bản sau:
Giấy chứng tử của chủ tài khoản/sổ tiết kiệm.
Sổ tiết kiệm bản gốc (hoặc thông tin tài khoản).
Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế hoặc Văn bản khai nhận di sản thừa kế (được công chứng hợp pháp theo Luật Công chứng 2014).
Giấy tờ tùy thân của những người thừa kế.
Sau khi tiếp nhận đầy đủ hồ sơ hợp lệ, ngân hàng sẽ thực hiện chi trả tiền thừa kế gốc và lãi (nếu có) theo đúng tỷ lệ được ghi trong văn bản công chứng.
4. Thừa kế cổ phần và phần vốn góp trong doanh nghiệp
Việc phân chia thừa kế đối với cổ phần và vốn góp được điều chỉnh chi tiết bởi Luật Doanh nghiệp 2020, đảm bảo quyền lợi cho người thừa kế đồng thời duy trì sự ổn định trong hoạt động của tổ chức kinh tế.
Thừa kế phần vốn góp trong Công ty TNHH
Đối với Công ty TNHH hai thành viên trở lên: Căn cứ khoản 1 Điều 53 Luật Doanh nghiệp 2020, trường hợp thành viên công ty là cá nhân chết thì người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của thành viên đó là thành viên của công ty. Trường hợp người thừa kế không muốn trở thành thành viên, họ có quyền yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp đó.
Đối với Công ty TNHH một thành viên (do cá nhân làm chủ sở hữu): Khi chủ sở hữu công ty chết thì người thừa kế hợp pháp sẽ trở thành chủ sở hữu công ty. Nếu có nhiều người thừa kế, công ty phải chuyển đổi loại hình doanh nghiệp cho phù hợp (ví dụ: chuyển thành Công ty TNHH hai thành viên trở lên).
Thừa kế cổ phần trong Công ty Cổ phần
Cổ phần là tài sản có thể tự do chuyển nhượng (trừ một số trường hợp cổ phần ưu đãi biểu quyết). Theo Khoản 3 Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020, trường hợp cổ đông cá nhân chết thì người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của cổ đông đó trở thành cổ đông của công ty. Người thừa kế cần xuất trình Văn bản khai nhận/phân chia di sản thừa kế đã công chứng để công ty cập nhật thông tin vào Sổ đăng ký cổ đông.
5. Kết luận
Việc phân chia và nhận thừa kế quyền sử dụng đất, tài khoản ngân hàng/sổ tiết kiệm hay cổ phần doanh nghiệp đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật Việt Nam. Để đảm bảo tính pháp lý và tránh các tranh chấp dân sự nội bộ, người thừa kế cần nắm rõ quy trình lập văn bản khai nhận di sản tại cơ quan công chứng và thực hiện sang tên, đổi chủ tại các cơ quan nhà nước, ngân hàng hoặc doanh nghiệp có thẩm quyền.
Bình luận