Quy định về thừa kế có yếu tố nước ngoài, Việt kiều nhận di sản thừa kế là bất động sản tại Việt Nam.

1. Khái quát về thừa kế có yếu tố nước ngoài theo pháp luật Việt Nam

1.1 Thừa kế có yếu tố nước ngoài là gì?

Căn cứ theo Khoản 2 Điều 663 Bộ luật Dân sự 2015, quan hệ dân sự (bao gồm quan hệ thừa kế) có yếu tố nước ngoài là quan hệ thuộc một trong các trường hợp sau:

• Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài.

• Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài.

• Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài.

1.2 Pháp luật áp dụng đối với thừa kế có yếu tố nước ngoài

Theo quy định tại Điều 680 Bộ luật Dân sự 2015, việc xác định pháp luật áp dụng trong thừa kế được quy định như sau:

• Đối với động sản: Thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản thừa kế có quốc tịch ngay trước khi chết.

• Đối với bất động sản: Việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản phải tuân theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó. Do đó, di sản thừa kế là bất động sản tại Việt Nam bắt buộc phải áp dụng pháp luật Việt Nam để giải quyết.  

  
  

2. Điều kiện để người Việt Nam định cư ở nước ngoài nhận di sản là bất động sản  

Khái niệm "Người Việt Nam định cư ở nước ngoài" được giải thích tại Luật Quốc tịch, bao gồm công dân Việt Nam và người gốc Việt Nam cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài.  

Từ năm 2024, pháp luật về đất đai và nhà ở có sự đồng bộ nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của kiều bào.

2.1 Quyền nhận thừa kế Quyền sử dụng đất (Theo Luật Đất đai 2024)

Luật Đất đai 2024 đã có bước tiến lớn khi trao quyền sử dụng đất cho người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài tương đồng với cá nhân trong nước.

• Căn cứ Điều 28 Luật Đất đai 2024, "Người Việt Nam định cư ở nước ngoài là công dân Việt Nam", "Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài" được phép nhận quyền sử dụng đất thông qua nhận thừa kế quyền sử dụng đất.

• Theo đó, kiều bào thuộc đối tượng nêu trên hoàn toàn có quyền đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất đối với diện tích đất được nhận thừa kế hợp pháp tại Việt Nam.

2.2 Quyền nhận thừa kế Nhà ở (Theo Luật Nhà ở 2023)

Đối với tài sản là nhà ở, căn cứ Điều 8 Luật Nhà ở 2023, người Việt Nam định cư ở nước ngoài theo quy định của pháp luật về quốc tịch sẽ được công nhận quyền sở hữu nhà ở hợp pháp tại Việt Nam nếu đáp ứng đủ điều kiện sau:

• Được phép nhập cảnh vào Việt Nam: Phải có hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị đi lại quốc tế hợp lệ do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam hoặc nước ngoài cấp.

• Hình thức sở hữu: Được quyền sở hữu nhà ở thông qua hình thức nhận thừa kế nhà ở (bao gồm cả căn hộ chung cư và nhà ở riêng lẻ).

  
  

3. Xử lý trường hợp người nhận thừa kế không đủ điều kiện sở hữu bất động sản tại Việt Nam

Trong trường hợp người nhận thừa kế có yếu tố nước ngoài (ví dụ: người nước ngoài không có gốc Việt Nam, hoặc không thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở/quyền sử dụng đất tại Việt Nam), pháp luật Việt Nam vẫn bảo vệ quyền tài sản của họ thông qua giá trị di sản.

Cụ thể, dù không được cấp Giấy chứng nhận (không được đứng tên bất động sản), người thừa kế vẫn có các quyền sau:

1. Được hưởng giá trị của di sản thừa kế: Người thừa kế có quyền chuyển nhượng hoặc tặng cho phần bất động sản được thừa kế cho người khác có đủ điều kiện sở hữu tại Việt Nam.

2. Quyền ủy quyền: Có thể ủy quyền cho người khác trông nom, quản lý tài sản thừa kế trong thời gian chưa giải quyết việc chuyển nhượng, tặng cho.

   
   

4. Thủ tục khai nhận di sản thừa kế là bất động sản đối với kiều bào

Để hợp thức hóa quyền sở hữu tài sản, người Việt Nam định cư ở nước ngoài cần thực hiện các bước sau:

• Bước 1: Lập văn bản thỏa thuận phân chia hoặc khai nhận di sản thừa kế. Thủ tục này được thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng tại Việt Nam. Nếu người thừa kế đang ở nước ngoài, có thể lập giấy ủy quyền hợp pháp (được hợp pháp hóa lãnh sự) cho người đại diện tại Việt Nam để thực hiện.

• Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ pháp lý. Bao gồm: Giấy chứng tử của người để lại di sản, Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (Giấy khai sinh, Giấy đăng ký kết hôn...), Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Hộ chiếu/Giấy tờ chứng minh gốc Việt Nam và đóng dấu nhập cảnh hợp lệ.

• Bước 3: Niêm yết công khai. Cơ quan công chứng sẽ tiến hành niêm yết thông báo tại UBND cấp xã nơi có bất động sản (thời hạn 15 ngày).

• Bước 4: Đăng ký biến động (Sang tên). Sau khi hoàn tất thủ tục công chứng, người thừa kế hoặc người được ủy quyền nộp hồ sơ tại Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai để tiến hành sang tên và nộp các khoản thuế, phí theo quy định (nếu có).