Tranh chấp ranh giới: Trình tự pháp lý giải quyết mâu thuẫn đất liền kề
1. Cơ sở pháp lý và xác định bản chất tranh chấp ranh giới liền kề
Theo quy định tại khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024, tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên. Trong đó, tranh chấp ranh giới giữa các thửa đất liền kề xuất phát từ việc các chủ thể không thống nhất được đường ranh giới trên thực tế hoặc trên giấy tờ pháp lý về quyền sử dụng đất.
Căn cứ xác định ranh giới thửa đất được quy định dựa trên các yếu tố sau:
Ranh giới đang sử dụng ổn định từ trước đến nay mà không có tranh chấp với những người sử dụng đất liền kề.
Ranh giới được xác định theo văn bản của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về giao đất, cho thuê đất, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.
Căn cứ theo Điều 175 Bộ luật Dân sự 2015, ranh giới giữa các thửa đất liền kề được xác định theo thỏa thuận hoặc theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Người sử dụng đất được quyền xây dựng ranh giới trên phần đất thuộc quyền sở hữu của mình nhưng không được lấn chiếm đất của người sử dụng đất liền kề và phải đảm bảo tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật xây dựng.
2. Thủ tục hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân cấp xã
Căn cứ theo khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hòa giải ở cơ sở. Đối với tranh chấp ranh giới giữa các hộ liền kề, việc tiến hành thủ tục hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp là bước bắt buộc trước khi đưa ra cơ quan có thẩm quyền giải quyết (trừ các trường hợp pháp luật quy định thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã không phải là điều kiện khởi kiện theo khoản 1, khoản 2 Điều 236 Luật Đất đai 2024).
Trình tự thực hiện hòa giải tại cấp xã:
Nộp đơn yêu cầu: Các bên có thể nộp đơn trực tiếp tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp. Đơn yêu cầu cần nêu rõ nội dung tranh chấp, kèm theo các tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp và hiện trạng mâu thuẫn ranh giới.
Thụ lý và xác minh: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm thành lập Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai để thực hiện việc hòa giải. Thành phần hội đồng bao gồm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND cấp xã (Chủ tịch hội đồng), đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, công chức địa chính, và đại diện người dân sinh sống lâu năm biết rõ về nguồn gốc, quá trình sử dụng thửa đất.
Tổ chức cuộc họp hòa giải: Hội đồng tiến hành thẩm tra, xác minh nguyên nhân tranh chấp, thu thập giấy tờ liên quan và tổ chức cuộc họp hòa giải có sự tham gia của các bên tranh chấp.
Lập biên bản: Kết quả hòa giải tranh chấp đất đai bắt buộc phải được lập thành biên bản (có chữ ký của các bên tham gia và xác nhận hòa giải thành hoặc hòa giải không thành của Hội đồng). Biên bản được gửi cho các bên tranh chấp và lưu tại Ủy ban nhân dân cấp xã để làm căn cứ pháp lý tiếp theo.
3. Thẩm quyền giải quyết khi hòa giải tại cấp xã không thành
Nếu việc hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã không thành (các bên không đạt được thỏa thuận chung hoặc một trong các bên vắng mặt đến lần thứ hai mà không có lý do chính đáng), tranh chấp ranh giới sẽ được chuyển sang giai đoạn giải quyết tiếp theo tùy thuộc vào loại giấy tờ pháp lý mà các bên đang nắm giữ:
Trường hợp có Giấy chứng nhận (hoặc có một trong các giấy tờ quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024) hoặc có tài sản gắn liền với đất mà các bên tranh chấp về ranh giới: Thẩm quyền giải quyết thuộc về Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có đất tranh chấp.
Trường hợp không có Giấy chứng nhận hoặc không có các giấy tờ quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024: Các bên tranh chấp chỉ có lựa chọn nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền (UBND cấp huyện hoặc UBND cấp tỉnh theo phân cấp) hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân theo quy định pháp luật tố tụng dân sự.
4. Thủ tục khởi kiện giải quyết tranh chấp ranh giới tại Tòa án
Khi thủ tục hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã không thành và vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án, người khởi kiện cần tiến hành các bước tố tụng dân sự sau đây:
Hồ sơ khởi kiện tranh chấp ranh giới đất đai bao gồm:
Đơn khởi kiện (theo mẫu quy định).
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc các giấy tờ pháp lý về đất đai (nếu có).
Biên bản hòa giải không thành tại Ủy ban nhân dân cấp xã.
Giấy tờ tùy thân của người khởi kiện (Căn cước công dân/Chứng minh nhân dân, sổ hộ khẩu).
Các tài liệu, chứng cứ kèm theo chứng minh cho yêu cầu khởi kiện là có căn cứ (như trích đo địa chính, hình ảnh hiện trạng, bản vẽ ranh giới, lời khai nhân chứng...).
Trình tự tòa án thụ lý và giải quyết:
Nộp hồ sơ: Nộp trực tiếp, gửi qua đường bưu điện hoặc nộp trực tuyến qua cổng dịch vụ công trực tuyến tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có đất đang tranh chấp.
Thụ lý vụ án: Trong thời hạn do pháp luật quy định kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Tòa án kiểm tra đơn, thông báo nộp tiền tạm ứng án phí và ra quyết định thụ lý vụ án khi người khởi kiện đã nộp biên lai thu tiền tạm ứng án phí.
Chuẩn bị xét xử và hòa giải tại Tòa: Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ, xem xét thẩm định tại chỗ, đo đạc lại hiện trạng thửa đất (nếu cần thiết thông qua cơ quan chuyên môn về đo đạc) và tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải.
Xét xử sơ thẩm và phúc thẩm: Nếu hòa giải tại Tòa án không thành, vụ án được đưa ra xét xử sơ thẩm. Bản án hoặc quyết định của Tòa án sau khi có hiệu lực pháp luật là cơ sở pháp lý cao nhất để các bên thi hành, khôi phục lại mốc giới hoặc điều chỉnh lại diện tích, ranh giới thửa đất theo đúng phán quyết của cơ quan tư pháp.
Bình luận