Quyền nuôi con: Tư vấn về quyền nuôi con khi ly hôn.

Tranh chấp quyền nuôi con là một trong những vấn đề phức tạp nhất khi giải quyết ly hôn. Pháp luật Việt Nam luôn đặt quyền lợi tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu.

1. Nguyên tắc chung về việc giao quyền nuôi con khi ly hôn

Căn cứ theo Khoản 1 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc giao quyền nuôi con sau khi ly hôn được ưu tiên giải quyết dựa trên sự thỏa thuận của vợ chồng. Cụ thể:

• Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

• Vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con.

• Trường hợp không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con.  

  
  

2. Tư vấn về quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi  

Đối với trẻ em dưới 36 tháng tuổi, pháp luật ưu tiên quyền chăm sóc trực tiếp cho người mẹ để đảm bảo sự phát triển sinh lý và tâm lý tự nhiên của trẻ nhỏ.  

Theo Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:  

"Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con."  

Làm thế nào để người cha có thể giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi? Theo quy định trên, người cha chỉ có thể giành được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi nếu chứng minh được một trong hai trường hợp sau:

1. Vợ chồng có thỏa thuận khác: Hai bên tự nguyện thống nhất để người cha trực tiếp nuôi dưỡng và điều này phù hợp với lợi ích của con.  

   
   

2. Chứng minh người mẹ không đủ điều kiện: Người cha phải cung cấp được các chứng cứ hợp pháp trước Tòa án chứng minh người mẹ không đủ điều kiện về sức khỏe, tâm lý, đạo đức hoặc vật chất để chăm sóc con (ví dụ: người mẹ đang mắc bệnh hiểm nghèo, không có thu nhập, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, hoặc có lối sống vi phạm nghiêm trọng đạo đức xã hội ảnh hưởng xấu đến trẻ...).  

   
   

3. Tư vấn về quyền nuôi con từ đủ 07 tuổi trở lên

Khi trẻ đạt đến độ tuổi nhận thức nhất định, pháp luật tôn trọng ý chí và nguyện vọng của trẻ trong việc muốn sống cùng ai.

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con."

Lưu ý pháp lý quan trọng: Việc Tòa án hỏi ý kiến và xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi là thủ tục bắt buộc. Tuy nhiên, nguyện vọng của con chỉ là một trong các nguồn tham khảo quan trọng, không phải là căn cứ duy nhất và tuyệt đối. Tòa án vẫn sẽ đánh giá tổng thể các điều kiện nuôi dưỡng của cả cha và mẹ. Nếu người mà trẻ muốn ở cùng không có đủ điều kiện đảm bảo "quyền lợi về mọi mặt" cho trẻ (ví dụ: thất nghiệp, nghiện ngập, bạo lực...), Tòa án vẫn có thể giao con cho người còn lại trực tiếp nuôi dưỡng để bảo vệ sự phát triển tốt nhất cho trẻ.

4. Các điều kiện Tòa án xem xét để quyết định quyền nuôi con

Để giành được quyền nuôi con (trong trường hợp không thuộc ưu tiên dưới 36 tháng tuổi và không thỏa thuận được), đương sự cần chứng minh trước Tòa án mình có điều kiện tốt hơn đối phương dựa trên 2 yếu tố cốt lõi:

• Điều kiện về vật chất: Thu nhập thực tế, công việc ổn định, chỗ ở hợp pháp (nhà thuộc sở hữu hoặc nhà thuê dài hạn), tài sản... nhằm đảm bảo nhu cầu ăn, ở, sinh hoạt, học tập tối thiểu của con.

• Điều kiện về tinh thần: Thời gian chăm sóc, dạy dỗ, giáo dục con; tình cảm dành cho con; điều kiện vui chơi giải trí; nhân cách đạo đức, lối sống của cha/mẹ. Tòa án cũng xem xét yếu tố bên nào từng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ làm cha mẹ.

5. Nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom con sau ly hôn

Dù không trực tiếp nuôi con, người cha hoặc người mẹ vẫn có các quyền và nghĩa vụ ràng buộc theo pháp luật.

• Nghĩa vụ cấp dưỡng: Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con. Mức cấp dưỡng do hai bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của người con.

• Quyền thăm nom: Theo Khoản 3 Điều 82, sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.

• Nghĩa vụ của người nuôi con: Theo Điều 83, cha, mẹ trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình không được cản trở người không trực tiếp nuôi con trong việc thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. (Lưu ý: Nếu người không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc, giáo dục con thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom).  

  
  

6. Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn

Quyết định giao quyền nuôi con của Tòa án không phải là vĩnh viễn. Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con có thể được Tòa án giải quyết khi có yêu cầu của cha, mẹ, người thân thích hoặc cơ quan, tổ chức có thẩm quyền, nếu có một trong các căn cứ sau:

1. Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con.

2. Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. (Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con từ đủ 07 tuổi trở lên vẫn phải xem xét nguyện vọng của con).