Giới hạn quyền ly hôn khi vợ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng, ly hôn với người mất tích hoặc mất năng lực hành vi dân sự.

Quyền ly hôn là một trong những quyền nhân thân quan trọng được pháp luật ghi nhận và bảo vệ. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi chính đáng của phụ nữ, trẻ em và những người yếu thế, pháp luật Việt Nam có những quy định cụ thể về việc giới hạn quyền ly hôn trong một số trường hợp đặc biệt.

1. Giới hạn quyền ly hôn khi vợ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi

Đây là một trong những quy định mang tính nhân văn sâu sắc của pháp luật Việt Nam, nhằm bảo vệ sức khỏe, tâm lý của người phụ nữ trong giai đoạn thai kỳ, sinh nở và bảo đảm sự phát triển tốt nhất cho trẻ sơ sinh.

1.1. Chồng không có quyền yêu cầu ly hôn

Căn cứ theo Khoản 3 Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, pháp luật quy định rõ:

"Người chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi."

Như vậy, Tòa án sẽ không thụ lý đơn yêu cầu ly hôn (kể cả thuận tình hay đơn phương) nếu người chồng là người đứng tên nộp đơn hoặc cùng ký tên vào đơn, trong thời điểm người vợ rơi vào một trong ba trường hợp:

• Đang mang thai.

• Đang trong thời kỳ sinh con.

• Đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi (áp dụng chung không phân biệt con đẻ hay con nuôi hợp pháp).

1.2. Quyền ly hôn của người vợ

Cần lưu ý, pháp luật chỉ giới hạn quyền yêu cầu ly hôn đối với người chồng. Nếu người vợ đang mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi cảm thấy cuộc sống hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, không thể tiếp tục, người vợ hoàn toàn có quyền tự mình nộp đơn yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn. Tòa án vẫn sẽ thụ lý và giải quyết theo thủ tục chung.

2. Quy định pháp luật về ly hôn với người mất tích

Việc một bên vợ hoặc chồng bỏ đi khỏi nơi cư trú không đồng nghĩa với việc người đó bị coi là "mất tích" về mặt pháp lý. Để ly hôn với người mất tích, người yêu cầu cần tuân thủ trình tự chặt chẽ.

2.1. Điều kiện để ly hôn với người mất tích

Theo Khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn."

Như vậy, điều kiện bắt buộc là người vợ/chồng kia phải có Quyết định của Tòa án tuyên bố một người mất tích (đã có hiệu lực pháp luật).

2.2. Trình tự yêu cầu tuyên bố mất tích

Căn cứ theo Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015, một người chỉ bị Tòa án tuyên bố mất tích khi đáp ứng đủ các yếu tố:

• Biệt phái 02 năm liền trở lên không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết.

• Đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tung tích.

• Có yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan (ở đây là vợ hoặc chồng).

Sau khi có Quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án, bên còn lại có quyền nộp đơn xin ly hôn đơn phương và Tòa án sẽ giải quyết cho ly hôn theo quy định.

3. Quy định về ly hôn khi một bên mất năng lực hành vi dân sự

Mất năng lực hành vi dân sự là trường hợp một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, và phải được Tòa án ra quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự (theo Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015).

Việc giải quyết ly hôn trong trường hợp này được quy định nhằm giải thoát cho các bên hoặc bảo vệ nạn nhân của bạo lực gia đình.

3.1. Trường hợp vợ/chồng yêu cầu ly hôn

Theo Khoản 1 Điều 56 Luật HN&GĐ 2014, nếu một bên vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, bên còn lại có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn. Tòa án sẽ xem xét quyết định cho ly hôn nếu có căn cứ về việc tình trạng hôn nhân trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài.

3.2. Trường hợp người thân thích yêu cầu ly hôn để bảo vệ nạn nhân

Một điểm đặc biệt trong Luật Hôn nhân và gia đình 2014 là việc cho phép người thứ ba (không phải vợ/chồng) được quyền yêu cầu ly hôn thay cho người mất năng lực hành vi dân sự.

Cụ thể, theo Khoản 2 Điều 51 và Khoản 3 Điều 56 Luật HN&GĐ 2014:

Cha, mẹ, người thân thích khác có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ.

Trong trường hợp này, Tòa án sẽ giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ xác thực về hành vi bạo lực gia đình làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của người bị mất năng lực hành vi dân sự.  

4. Kết luận  

Các giới hạn quyền ly hôn và quy định giải quyết ly hôn trong những hoàn cảnh đặc thù được thiết lập không phải để gây khó khăn, mà nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp, tính mạng, sức khỏe của những chủ thể dễ bị tổn thương trong quan hệ hôn nhân. Việc nắm rõ các quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014 sẽ giúp công dân thực hiện quyền của mình một cách đúng đắn, hợp pháp và đảm bảo hồ sơ được Tòa án thụ lý giải quyết nhanh chóng.