Quy Trình Mua Bán Sáp Nhập (M&A): Chi Tiết Các Bước Từ MOU Đến Closing
1. Giai đoạn chuẩn bị và đàm phán sơ bộ
1.1. Ký kết Thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA)
Trước khi người bán (bên bị mua lại) cung cấp các thông tin nội bộ cho người mua, hai bên cần ký kết Thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA - Non-Disclosure Agreement). Việc này căn cứ vào nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận theo quy định tại Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015. Thỏa thuận này đảm bảo các bí mật kinh doanh, dữ liệu tài chính không bị rò rỉ hoặc sử dụng sai mục đích nếu giao dịch thất bại.
1.2. Ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU) hoặc Điều khoản sơ bộ (Term Sheet)
Khi đã đạt được tiếng nói chung về các điều kiện cơ bản (giá dự kiến, cấu trúc giao dịch, lộ trình thực hiện), các bên tiến hành ký kết MOU hoặc Term Sheet. Mặc dù MOU thường không có giá trị bắt buộc thực hiện giao dịch (tùy thuộc vào thỏa thuận cụ thể của các bên căn cứ theo Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015 về khái niệm Hợp đồng), văn bản này sẽ ràng buộc các điều khoản về bảo mật, độc quyền đàm phán và cách thức phân bổ chi phí trong quá trình đàm phán tiếp theo.
2. Giai đoạn thẩm định chi tiết (Due Diligence - DD)
Thẩm định chi tiết là bước quan trọng nhất để người mua hiểu rõ tình trạng của doanh nghiệp mục tiêu, từ đó đưa ra quyết định cuối cùng và xác định các điều kiện tiên quyết trong hợp đồng chính thức. Quá trình này bao gồm các mảng: Tài chính, Thuế, Thương mại và đặc biệt là Thẩm định Pháp lý (Legal DD).
Trong báo cáo Thẩm định Pháp lý, luật sư sẽ đánh giá các khía cạnh dựa trên quy định pháp luật hiện hành:
Tư cách pháp lý và vốn: Kiểm tra tình trạng góp vốn thực tế, cơ cấu sở hữu theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung 2022).
Tài sản và quyền sử dụng đất: Rà soát tính hợp pháp của các bất động sản, nhà xưởng, máy móc.
Lao động: Tuân thủ các hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội theo Bộ luật Lao động 2019.
Giấy phép hoạt động: Đánh giá các giấy phép con đối với các ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư 2025.
3. Giai đoạn đàm phán và ký kết hợp đồng M&A chính thức (Signing)
Sau khi hoàn tất Thẩm định chi tiết, các bên sẽ đàm phán và ký kết hợp đồng chính thức. Tùy thuộc vào cấu trúc giao dịch, hợp đồng này có thể là:
3.1. Đối với hình thức Mua bán (Chuyển nhượng vốn/cổ phần)
Chuyển nhượng phần vốn góp (Công ty TNHH): Căn cứ theo Điều 52 và Điều 53 Luật Doanh nghiệp 2020, hợp đồng chuyển nhượng vốn (CPA/MIPA) phải ghi nhận rõ tỷ lệ, giá cả, phương thức thanh toán và thời điểm chuyển giao quyền sở hữu.
Chuyển nhượng cổ phần (Công ty Cổ phần): Căn cứ theo Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020, hợp đồng chuyển nhượng cổ phần (SPA) được thiết lập nhằm chuyển nhượng quyền sở hữu cổ phần từ cổ đông hiện hữu sang nhà đầu tư.
3.2. Đối với hình thức Sáp nhập doanh nghiệp
Căn cứ theo Điều 201 Luật Doanh nghiệp 2020, các công ty tham gia sáp nhập phải chuẩn bị Hợp đồng sáp nhập và Dự thảo Điều lệ công ty nhận sáp nhập. Hợp đồng sáp nhập bắt buộc phải có các nội dung:
Tên, địa chỉ trụ sở chính của công ty nhận sáp nhập và công ty bị sáp nhập.
Thủ tục và điều kiện sáp nhập.
Phương án sử dụng lao động theo quy định tại Điều 44 Bộ luật Lao động 2019.
Cách thức, thủ tục, thời hạn và điều kiện chuyển đổi tài sản, chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu của công ty bị sáp nhập.
Thời hạn thực hiện sáp nhập.
4. Giai đoạn xin chấp thuận và thực hiện thủ tục tại Cơ quan Nhà nước
Trong hợp đồng M&A, việc hoàn tất giao dịch thường bị ràng buộc bởi các Điều kiện tiên quyết (Conditions Precedent - CPs). Đây là bước xin các giấy phép và chấp thuận pháp lý cần thiết:
4.1. Thông báo Tập trung kinh tế (Luật Cạnh tranh)
Căn cứ theo Điều 33 Luật Cạnh tranh 2018 và Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP, nếu giao dịch M&A (mua lại hoặc sáp nhập doanh nghiệp) đạt ngưỡng quy định (về tổng tài sản, tổng doanh thu, giá trị giao dịch hoặc thị phần), các bên tham gia bắt buộc phải nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế cho Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi thực hiện giao dịch.
4.2. Đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp
Với giao dịch chuyển nhượng vốn, công ty mục tiêu phải nộp hồ sơ đăng ký thay đổi thành viên công ty (nếu là Công ty TNHH) tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư (theo Luật Doanh nghiệp 2020).
Với giao dịch sáp nhập, công ty nhận sáp nhập thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp; sau khi cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, công ty bị sáp nhập sẽ chấm dứt tồn tại (khoản 4 Điều 201 Luật Doanh nghiệp 2020).
5. Giai đoạn hoàn tất giao dịch (Closing) và Hậu M&A (Post-closing)
5.1. Bàn giao tài sản, thanh toán và chuyển giao quyền sở hữu
Khi các điều kiện tiên quyết (CPs) đã được đáp ứng, giao dịch bước vào giai đoạn Closing:
Thanh toán: Đối với nhà đầu tư nước ngoài, việc thanh toán phải tuân thủ pháp luật về quản lý ngoại hối (mở và sử dụng tài khoản vốn đầu tư trực tiếp/gián tiếp theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước).
Chuyển giao quyền sở hữu:
Trong công ty TNHH: Quyền sở hữu chuyển giao khi người mua thanh toán đủ tiền và thông tin được ghi vào Sổ đăng ký thành viên (Khoản 6 Điều 52, khoản 6 Điều 53 Luật Doanh nghiệp 2020).
Trong công ty cổ phần: Việc chuyển nhượng cổ phần hoàn tất và có hiệu lực khi thông tin của người mua được ghi vào Sổ đăng ký cổ đông (Khoản 7 Điều 127 Luật Doanh nghiệp 2020).
5.2. Hoàn tất nghĩa vụ thuế và Hậu sáp nhập (Post-Closing)
Nghĩa vụ thuế: Bên chuyển nhượng có nghĩa vụ kê khai và nộp thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn (Thuế thu nhập doanh nghiệp đối với tổ chức hoặc Thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân) theo quy định của pháp luật về thuế. Việc khai nộp thuế cần thực hiện đúng thời hạn để tránh các chế tài phạt vi phạm hành chính.
Tái cấu trúc nội bộ: Sau khi tiếp quản, người mua sẽ tiến hành hợp nhất quy trình, thay đổi người đại diện theo pháp luật, nhân sự chủ chốt, rà soát lại phương án sử dụng lao động, và xử lý các vấn đề nội bộ khác để đồng bộ hóa hoạt động kinh doanh.
Kết luận: Quy trình M&A là một chuỗi các hoạt động phức tạp đan xen giữa thỏa thuận thương mại và thủ tục hành chính nghiêm ngặt. Việc tuân thủ tuyệt đối Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Đầu tư 2020, Luật Cạnh tranh 2018 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành là chìa khóa để đảm bảo giao dịch diễn ra an toàn, hạn chế tối đa rủi ro pháp lý và tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển của doanh nghiệp sau M&A.
Bình luận